Wiadomo, że "Konfiskatę gwiazd" po raz pierwszy pokazano w Młodzieżowym Domu Kultury przy ulicy Kołłątaja, ale już znacznie trudniej ustalić dokładnie kiedy. Prawie na pewno w kwietniu 1958 roku, choć niektórzy upierają się, że było to już pod koniec marca.

- W marcu były kolejne próby generalne, po których ciągle byliśmy niezadowoleni - wspomina Krystyna Stoga, wtedy jeszcze Krystyna Wołłodźko. Była z Kalamburem od początku, a nawet wcześniej.

Pożegnanie ze stalinizmem

Próba generalna pod koniec marca miała być już prawdziwą premierą, ale krytycy, których zaproszono, żeby ocenili spektakl, byli bezwzględni. Orzekli, że poszczególne sceny spektaklu są mętne, pointy nieczytelne, a aktorstwo złe.

Krystyna Stoga: - Przeważały głosy krytyczne, więc postanowiliśmy zrobić bankiet, żeby jakoś się pocieszyć.

Na bankiecie był Zbyszek Cybulski z legendarnego gdańskiego Bim-Bomu. Andrzej Wajda kręcił właśnie we Wrocławiu "Popiół i diament". Stoga zapamiętała, jak Cybulski z Bogusławem Litwińcem, szefem Kalambura, przestali cały wieczór oparci o ścianę, popijają wódeczkę i gadając, ale nie notując niczego.

Następnego dnia Litwiniec zrobił zebranie i ogłosił kolejne próby. Przez tydzień program mocno się zmienił. Wtedy już na pewno był kwiecień. "Konfiskata gwiazd" miała oficjalną premierę.

Krytycy tym razem zrozumieli, że studenci pokazali spektakl surrealistyczny. I że forma oraz efekty plastyczne przesłoniły im treść. Ale Agnieszka Osiecka i Jerzy Markuszewski ze słynnego już w całej Polsce warszawskiego STS-u powiedzieli później kalamburowcom, że "Konfiskatą gwiazd" najpełniej pożegnali stalinizm w imieniu całego ruchu studenckiego.

Gazeta bez gazety

- Studencka rewolta w Polsce zaczęła się od śmiechu - mówi Bogusław Litwiniec, w latach 2001-2005 senator z list SLD i europarlamentarzysta. - Bo naprawdę śmiać się mogą tylko ludzie wolni.

STS, Bim-Bom i łódzkiego Pstrąga, czyli trzy najsłynniejsze wtedy studenckie teatry, po raz pierwszy zobaczył w Warszawie w 1955 roku podczas Światowego Festiwalu Młodzieży. Józef Stalin nie żył już od dwóch lat, ale stalinizm w Polsce trzymał się jeszcze krzepko. Władysław Gomułka siedział w więzieniu, prymas Stefan Wyszyński w areszcie domowym, gdy w Warszawie pojawiła się kolorowa młodzież z całego świata, łamiąc zasady socjalistycznej moralności, śmiejąc się, tańcząc i całując na ulicach. Publiczne całowanie się nie było w ludowej Polsce zakazane, ale nie mieściło się w głowach. Jeszcze niedawno członkowie koła Związku Młodzieży Polskiej, do którego należał Litwiniec, w ramach działalności politycznej musieli sprawdzać, czy całujące się wieczorami na ławkach pary są po ślubie. Członkowie ZMP mieli też podglądać, czy wrogowie ludu nie wypisują w ubikacjach antysocjalistycznych haseł.

- Byłem zszokowany tym, co STS, Bim-Bom i Pstrąg robiły na scenie - opowiada. - Scenki, piosenki, felietony to były po prostu gazetowe wypowiedzi na aktualne tematy.

Od zwykłej gazety różniły się tylko tym, że w gazecie nie mogłyby się ukazać. Bo gazety były ważnym instrumentem propagandy i cenzura przyglądała się im szczególnie starannie. A teatry zwyczajnie przegapiła.

Po ukończeniu studiów Litwiniec wrócił do Wrocławia, został asystentem na uniwersyteckiej fizyce i zaczął rozglądać się za teatrem.

Ponuracy z czajnikiem

We Wrocławiu istnieli już wtedy Ponuracy.

- W lutym 1955 przyjechał do Wrocławia STS - wspomina Krystyna Stoga. - Zachłysnęliśmy się tym, co zobaczyliśmy, i każdy chciał robić własny kabaret.

Zwykle kończyło się na jednym okolicznościowym występie, ale Ponuracy przetrwali. Początkowo nazywali się prawie tak, jak sławni warszawiacy: Studencki Teatr Satyry. Nazwę Ponuracy przyjęli od tytułu pierwszego programu. Premierę miał w maju 1955 roku w wynajętym Teatrze Polskim. Potem grali w stołówce studenckiej na rogu Kuźniczej i pl. Uniwersyteckiego, w której dziś mieści się antykwariat. To była typowa satyryczna składanka.

- W Ponurakach wszyscy pisali scenki, wszyscy grali i wszyscy reżyserowali - opowiada prof. Michał Jędrzejewski, wtedy student malarstwa Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, autor scenografii do przedstawień Ponuraków i pierwszego spektaklu Kalamburu.